Το διοικητικό συμβούλιο της Ένωσης Εισαγγελέων Ελλάδος ανακοινώνει – σε σύνοψη – τα τελικά συμπεράσματα και τις προτάσεις του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε – με την συνεργασία και την υποστήριξη του Ε.Κ.Δ.Δ. – στην Κέρκυρα στις 19,20 και 21 Ιουνίου 2009 με θέμα « Κράτος και Διαφάνεια: Η διαφάνεια στη δημόσια διοίκηση και τη δικαιοσύνη, θεμελιώδης όρος για την ανάπτυξη του σύγχρονου κράτους ».
. Η αδιαφάνεια που επικρατεί σε κρίσιμους τομείς και λειτουργίες του κράτους αποτελεί βασική εστία παραγωγής της διαφθοράς που τείνει σήμερα να λάβει ανεξέλεγκτα μεγάλες διαστάσεις .
. Η διασφάλιση της διαφάνειας και η πάταξη της διαφθοράς πρέπει να εκκινήσει από τις κορυφές των πυραμίδων των λειτουργιών του κράτους και συγκεκριμένα από τους άμεσους κρατικούς λειτουργούς.
. Είναι αναγκαία η απόλυτη διαφάνεια στην οικονομική εν γένει περιουσιακή κατάσταση όλων των λειτουργών του κράτους και η κατάργηση γι’ αυτούς κάθε είδους οικονομικού απορρήτου. Τα περιουσιακά στοιχεία των κρατικών λειτουργών θα πρέπει να εκτίθενται σε δημόσια θέαση (μέσω του διαδικτύου), ώστε να είναι απολύτως προσβάσιμα σε κάθε ελεγκτική αρχή, αλλά και σε κάθε πολίτη.
. Πρέπει να θεσμοθετηθεί ανεξάρτητη ελεγκτική αρχή, επαρκώς στελεχωμένη και εφοδιασμένη με την αναγκαία υλικοτεχνική υποδομή, για τον ουσιαστικό έλεγχο της περιουσιακής κατάστασης όλων των λειτουργών του κράτους και κυρίως του τρόπου κτήσης των περιουσιακών τους στοιχείων («πόθεν έσχες»).
. Το συνταγματικό – νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τον έλεγχο της ποινικής ευθύνης υπουργών (άρθρο 86 του Συντάγματος, Ν.3126/2003) είναι ανεπαρκές και ενέχει ουσιώδη ελλείμματα ως προς την αποτελεσματικότητά του, ενώ παράλληλα έρχεται σε αντίθεση με τη θεμελιώδη διάταξη του άρθρου 4 του Συντάγματος περί ισότητας όλων των πολιτών έναντι του κράτους. Πρέπει κατά συνέπεια να τροποποιηθεί ριζικά. Διαπιστώνεται ωστόσο ότι το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο (με τις όποιες ανεπάρκειες και ελλείψεις του) δεν εφαρμόζεται με ακρίβεια και συνέπεια. Διαπιστώνεται επίσης ότι η ουσιαστική αλλαγή του όλου πλαισίου θα συντελεστεί μόνο με τη σχετική συνταγματική μεταρρύθμιση. Μέχρι να συντελεστεί η συνταγματική αυτή μεταρρύθμιση, κάθε προσπάθεια μεταβολής του όλου θεσμικού πλαισίου με τροποποίηση του σχετικού νόμου, θα αποβεί ουσιαστικά ατελέσφορη και πιθανότατα θα περιπλέξει ακόμη περισσότερο τα πράγματα.
. Οι διαδικασίες πρόσληψης υπαλλήλων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα καθώς και η υπηρεσιακή τους εξέλιξη, θα πρέπει να διέπονται από απόλυτη διαφάνεια και δημοσιότητα. Οποιαδήποτε αναγγελία πρόσληψης υπαλλήλου στο δημόσιο θα πρέπει να διέπεται από τέτοια δημοσιότητα, ώστε να γίνεται γνωστή σε όλους τους ενδιαφερόμενους. Σε αντίθετη περίπτωση οι προσλήψεις να είναι αυτοδικαίως άκυρες.
. Στην ποινική δίκη και στο στάδιο της κύριας διαδικασίας πρέπει να υπάρχει απόλυτη διαφάνεια και δυνατότητα πρόσβασης σ’ αυτήν όλων των πολιτών. Αντίθετα στο στάδιο της προδικασίας δικαιολογημένα επικρατεί η αρχή της μυστικότητας για τη διασφάλιση της ανακριτικής διαδικασίας. Όμως και στο στάδιο αυτό (της προδικασίας) πρέπει να υπάρχει απόλυτη διαφάνεια έναντι του κατηγορουμένου, ο οποίος πρέπει να έχει ακώλυτη πρόσβαση σε κάθε στοιχείο της υπόθεσης για τη διαμόρφωση της υπερασπιστικής γραμμής που αυτός επιλέγει.
. Στην εσωτερική λειτουργία της δικαιοσύνης: Θα πρέπει να καθιερωθούν μόνιμα, σταθερά και αντικειμενικά κριτήρια για κάθε υπηρεσιακή μεταβολή (προαγωγή, μετάθεση, απόσπαση)των δικαστικών λειτουργών. Παράλληλα θα πρέπει να καθιερωθεί ειδική αιτιολογία όλων των αποφάσεων του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου (Α.Δ.Σ.) για κάθε μεταβολή στην υπηρεσιακή κατάσταση των δικαστών και των εισαγγελέων. Σήμερα τα συγκεκριμένα ζητήματα – που αποτελούν αναγκαίους όρους για την ενίσχυση της διαφάνειας – παραμένουν ανεπίλυτα, αφού δεν υπάρχουν τα αναγκαία σταθερά κριτήρια για τις υπηρεσιακές μεταβολές, ούτε οι σχετικές αποφάσεις του Α.Δ.Σ. περιέχουν ειδική αιτιολογία.
. Πέρα από την εν στενή εννοία διαφθορά υφίσταται – και έχει λάβει ανησυχητικά μεγάλες διαστάσεις – και ένα άλλο είδος «οιονεί διαφθοράς», αυτό της διαφθοράς χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα, που αναπτύσσεται με βάση συγγενικές ή κοινωνικές σχέσεις, αλλά και με βάση πολιτικά και κομματικά κριτήρια. Το είδος αυτό της «οιονεί διαφθοράς» έχει επίσης ως αφετηρία την αδιαφάνεια στις κρατικές λειτουργίες και είναι εξίσου επικίνδυνο με την εν στενή εννοία διαφθορά. Προτείνεται όπως το συγκεκριμένο φαινόμενο «οιονεί διαφθοράς» αναχθεί σε ιδιώνυμο ποινικό αδίκημα.
. Η έννοια της ηθικής δεν συμπίπτει ούτε μπορεί να ταυτίζεται με αυτή της νομιμότητας. Η έννοια του ηθικού υπερτερεί του νομίμου. Το ηθικό είναι (ή τουλάχιστον πρέπει να είναι)νόμιμο, όχι όμως και το αντίστροφο. Σε κάθε περίπτωση κάθε νόμος πρέπει να ενέχει ένα μίνιμουμ ηθικής. Όταν το μίνιμουμ αυτό δεν υπάρχει, ο νόμος δεν «νομιμοποιείται» στην συνείδηση των πολιτών και πρέπει να καταργείται.
. Το νομοθετικό πλαίσιο για την πάταξη της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες (όπως ισχύει μετά και τον ν.3691/08) κρίνεται σε γενικές γραμμές επαρκές. Το πρόβλημα που ανακύπτει – όπως άλλωστε και με τους περισσότερους νόμους για την πάταξη της διαφθοράς – επικεντρώνεται στις ελλείψεις εφαρμογής του νομοθετικού αυτού πλαισίου με συνέπεια την αναποτελεσματικότητά του ως μέσο πρόληψης και καταστολής της διαφθοράς.

Για το διοικητικό συμβούλιο της Ε.Ε.Ε.

Ο Πρόεδρος

Σωτήριος Μπαγιας
Αντεισαγγελέας Εφετών

Ο Γενικός Γραμματέας
Παναγιώτης Παναγιωτόπουλος
Αντεισαγγελέας Εφετών